Қазақстандағы салықтық тексеруге қалай дайындалу керек және нені қарайды
Қазақстандағы салықтық тексеру қалай өтетінін, мемлекеттік кірістер органдары көбіне нені қарайтынын және бизнес қалай сабырлы дайындала алатынын түсіндіреміз.
Қысқаша
Салықтық тексеру көбіне күтпеген жерден шыққандай көрінеді, бірақ оның алдында әдетте құжаттағы немесе есептегі әлсіздік белгілері болады. Құжаттар, есеп және кадр процесі жүйелі болса, тексеру әлдеқайда тыныш өтеді.
Негізгі ойлар
- Салықтық тексеру тек инспекциямен кездесу емес, есеп логикасын, құжаттарды және салық тәртібін тексеру.
- Компания келісімшарттарды, бастапқы құжаттарды, банктік қозғалыстарды, есептілікті және кадрлық құжаттарды алдын ала реттеуі керек.
- Құрылымы күрделі бизнес тексеруді күтпей, ішкі диагностика жасағаны дұрыс.
Салықтық тексеру деген сөздің өзі кәсіп иесінің мазасын алады. Бұл түсінікті: бизнес адал жұмыс істесе де, тексеру құжаттарды, сандарды және бұрын қабылданған шешімдерді қайта қарауға мәжбүр етеді.
Бірақ тексеру бос жерден келмейді. Көп жағдайда оның алдында әлсіз белгілер болады: есептегі сәйкессіздік, құжаттағы тәртіпсіздік, НДС немесе кадр бойынша қателер, импорттағы айырмашылықтар.
Сондықтан салықтық тексеруге дайындық — бұл бір күндік паника емес, тұрақты қаржылық тәртіптің бөлігі.
Салықтық тексеру бизнес үшін нені білдіреді
Практикалық тұрғыдан тексеру — құжаттар, есеп және нақты жұмыс бір-бірімен сәйкес келе ме, соны көру.
Мемлекеттік кірістер органдары бір декларациямен шектелмейді. Оларды мына нәрселер қызықтырады:
- компания не жариялады;
- қандай шарттар жасады;
- қандай төлемдер өтті;
- тауар, қызмет немесе жұмыс қалай көрсетілді;
- НДС, жалақы, кадр және айналым деректері сәйкес пе;
- міндеттемелерді төмендету немесе операцияны дұрыс көрсетпеу белгілері бар ма.
Сондықтан дайындық “инспекторға арналған папкадан” емес, ішкі тәртіптен басталады.
Қандай тексерулер болады
Қазақстанда бизнес көбіне екі модельмен кездеседі: тәуекелге негізделген жоспарлы тексеру және жоспардан тыс тексеру.
Кәсіпкер үшін бұл бір нәрсені білдіреді: тексеру тек “айқын нашар” жағдайда ғана келеді деп ойламау керек. Кейде ол автоматты тәуекел белгілеріне байланысты шығады, кейде нақты бір операцияға немесе кезеңге байланысты болады.
Егер компанияға хабарлама келсе, басты міндет — қорқып қалу емес, құжаттар мен деректерді тез ретке келтіру.
Инспекторлар көбіне нені қарайды
Салықтық тексеруде бірнеше блок бірдей қаралады.
1. Есептілік
Қандай есеп тапсырылды, қашан тапсырылды және бір кезеңдегі деректер келесі кезеңмен сәйкес келе ме — соны қарайды.
2. Бастапқы құжаттар
Келісімшарттар, актілер, шоттар, накладнойлар және басқа растайтын құжаттар тексеріледі.
3. Банктік қозғалыс
Ақша қозғалысы есеппен салыстырылады. Егер ақша бар, бірақ құжат жоқ болса, сұрақ туындайды.
4. Кадр және жалақы
Қызметкерлер қалай рәсімделді, жалақы қалай есептелді, кадр құжаттары мен нақты төлемдер сәйкес пе — осының бәрі маңызды.
5. НДС және тауарлық операциялар
НДС бар компаниялар мен тауар айналымы жоғары бизнес үшін бұл өте сезімтал блок.
6. Импорт және СЭҚ
Егер бизнес тауар әкелсе, тек сатып алу құжаты емес, бүкіл тізбек қаралады.
Қандай құжаттар дайын тұруы керек
Тексеруге дейін компания мыналарды тез көрсете алуы керек:
- келісімшарттар мен қосымша келісімдер;
- актілер, накладнойлар және шоттар;
- банк көшірмелері;
- салық есептілігі;
- кадрлық құжаттар;
- бұйрықтар мен ішкі өкімдер;
- импорт және тауар құжаттары;
- ірі немесе ерекше операцияларға түсініктемелер.
Егер құжаттар әр жерде жатса және ешқашан бірге тексерілмесе, тексеру алдында бәрін қолмен жинауға тура келеді.
Компанияның әлсіз екенін қалай түсінуге болады
Мына белгілерге назар аударыңыз:
- бухгалтерия үнемі асығыс жұмыс істейді;
- құжаттар кешігіп келеді;
- есеп соңғы сәтте тапсырылады;
- 1С пен банк қозғалысы сәйкес емес;
- кадрлық құжаттар жаңартылмайды;
- импорт операциялары толық көрсетілмейді;
- басшы құжаттың қайда жатқанын білмейді.
Егер осы белгілер бар болса, тексеру жаңа мәселе тудырмайды, тек бар мәселені көрсетеді.
Қалай алдын ала дайындалуға болады
1. Ішкі диагностика жасау
Хабарлама күтіп отырмай, НДС, жалақы, ірі шарттар, импорт, дебиторлық берешек және қолма-қол қозғалысын тұрақты тексеру керек.
2. Есеп пен бастапқы құжатты салыстыру
Декларациялар құжатпен және ақша қозғалысымен сәйкес болуы тиіс. Айырмашылық болса, оны ертерек табу керек.
3. Кадр блогын тексеру
Компания шағын болса да, қызметкерлер мен жалақы дұрыс рәсімделуі тиіс.
4. Ірі операцияларға жеке папка жасау
Ірі мәмілелерді, импортты және ерекше төлемдерді бөлек логикамен сақтау ыңғайлы.
5. Бір жауапты адам белгілеу
Тексеру кезінде құжатты бәрі іздесе, нәтижесі хаос болады.
Хабарлама келсе не істеу керек
Тексеру тағайындалса, сабырмен және қадамдап әрекет еткен дұрыс.
- Тексерудің негізін және кезеңін оқыңыз.
- Қандай блоктар қамтылатынын түсініңіз.
- Сол кезеңге қатысты құжаттарды жинаңыз.
- Бір жауапты адам белгілеңіз.
- Есеп пен құжат арасындағы айқын айырмашылықтарды тексеріңіз.
- Ірі және күмәнді операцияларға түсініктеме дайындаңыз.
- Жауапты ойдан шығармай, құжатқа сүйеніңіз.
Тексеру кезінде дүрбелең әдетте жағдайды ушықтырады.
Бизнес жіберетін жиі қателер
1. Құжатты кейіннен “құрастыруға” тырысу
Егер құжат уақытында рәсімделмесе, оны заңды түрде қалпына келтіру керек пе, соны бөлек бағалау қажет.
2. Бухгалтерияны нақты бизнестен бөлу
Егер бухгалтер нақты сатылымды, сатып алуды және кадрды көрмесе, есеп пен шындықтың арасы алыстайды.
3. Ескі қателерді елемеу
Көбіне тексеру бизнес қайта қозғалғанда бұрынғы проблемаларды шығарады.
4. Күмәнді операцияны түсіндірмеу
Егер ерекше мәміле, ірі аванс, қайтарым немесе өзара есеп болса, онда оған анық түсінік керек.
Тексеруден кейін не істеу керек
Тексеруден кейін тек тыныс алып қана қоймай, қорытынды жасау маңызды.
- әлсіз жерді белгілеу;
- сол жерге апарған процесті түзету;
- құжат сақтау тәртібін жаңарту;
- кадр және салық күнтізбесін тексеру;
- қажет болса есептің жеке бөлігін қалпына келтіру;
- түзетуді келесі жылға қалдырмау.
Егер тексеру тәртіптің әлсіздігін көрсетсе, бұл жаба салатын сәт емес, жүйені күшейтетін сәт.
Қашан кәсіби көмек керек
Сыртқы бухгалтер, салық кеңесшісі немесе аутсорсинг командасы әсіресе пайдалы, егер:
- компанияда НДС болса;
- импорт немесе күрделі сауда жүрсе;
- есепте сәйкессіздік бар болса;
- тексеруге дайындықты ішкі паникасыз өткізу керек болса;
- нақты қауіп пен формалды сұрақты ажырату қажет болса.
Кейде бір сапалы алдын ала диагностика кейінгі көп уайымнан құтқарады.
Қысқаша қорытынды
Қазақстандағы салықтық тексеру — жазалау емес, есеп пен құжаттағы тәртіпті тексеру. Компания есепті, құжатты, кадрды және ақша ағынын ертерек жүйелесе, тексеру соғұрлым тыныш өтеді.
Сондықтан мықты дайындық “инспекторға арналған папкадан” емес, бір-бірімен сәйкес жұмыс істейтін жүйеден басталады.
Тексеруге дейін не оқыған дұрыс
- Егер салықтық тәуекелдерге сыртқы бақылау керек болса, Алматыдағы салықтық сүйемелдеу бетінен бастаңыз.
- Егер есепте ескі қателер мен үзілістер болса, бухгалтерлік есепті қалпына келтіру туралы мақаланы оқыңыз.
- Егер тексеруге сабырмен дайындалғыңыз келсе, тегін консультацияға өтінім қалдырыңыз.